Εκτύπωση

Καταστήματα κράτησης τύπου Γ για “high risk offenders”

Συντάχθηκε απο τον/την Έφη Λαμπροπούλου on .

image021Από τις 17/6/2014 διεξάγεται συζήτηση στη Διαρκή Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο: Ρυθμίσεις Ποινικού και Σωφρονιστικού Δικαίου και άλλες διατάξεις,[1] το οποίο αφορά τις φυλακές τύπου Γ και την αυστηροποίηση του νομοθετικού πλαισίου για τους όρους κράτησης σ’ αυτές.Με δεδομένες τις έντονες αλλαγές στις μεθόδους, μορφές και οργάνωση της εγκληματικής δράσης, καθώς και στη σύνθεση του πληθυσμού των καταδίκων τις δυο τελευταίες δεκαετίες, ως έκφραση της παγκοσμιοποίησης και των οικονομικο-πολιτικών ανακατατάξεων στο περιβάλλον της Ελλάδας, ήταν θέμα χρόνου  να εισαχθoύν σχετικές ρυθμίσεις και στην ελληνική έννομη τάξη για την αντιμετώπιση «επικίνδυνων» και «βίαιων» κρατουμένων όπως σε άλλες χώρες.

Ενώ η ανάγκη διαχωρισμού των κρατουμένων ανάλογα με την επικινδυνότητα, τη βαρύτητα, το είδος του αδικήματος, το ποινικό παρελθόν και τη δικαστική κατάσταση του κρατουμένου ήταν μέχρι πρόσφατα σταθερό σημείο κριτικής από ειδικούς, οργανώσεις και ΜΜΕ  προς το υπουργείο Δικαιοσύνης, τώρα οι ίδιες ομάδες αποδοκιμάζοντας το νομοσχέδιο φαίνεται να την παρακάμπτουν. Επίσης, η κοινωνική επανένταξη στον λόγο των προηγουμένων έχει χρησιμοποιηθεί επιλεκτικά, άλλοτε υποστηρίζεται ότι αποτελεί παρέμβαση στην προσωπικότητα του κρατουμένου, κι άλλοτε ότι αποτελεί υποχρέωση της πολιτείας και ευθύνη του κοινωνικού συνόλου.

Ο διαχωρισμός των κρατουμένων είναι αναγκαίος και μάλιστα συγκεκριμένων κατηγοριών από τους υπόλοιπους. Για παράδειγμα, είναι σκόπιμο οι νέοι που κρατούνται για τρομοκρατία να είναι μαζί με βαρυποινίτες και μέλη συμμοριών, πώς θα εξυπηρετηθεί η κοινωνική τους επανένταξη; Για ποια επανένταξη μιλάμε στις περιπτώσεις π.χ. κρατουμένων για παράνομη διακίνηση ανθρώπων, εκτελεστών της νύχτας;

Ο ελληνικός Σωφρονιστικός κώδικας και οι σχετικές διατάξεις του ΠΚ και του ΚΠΔ είναι πρότυπα επιείκειας και φιλελεύθερης μεταχείρισης. Επομένως, ένας μετριοπαθής περιορισμός επισκέψεων, επικοινωνίας, αδειών, δεν θα ήταν καταστροφικός για την «κοινωνική επανένταξη» των κρατουμένων (άρ. 1 [11, 12, 13] ν/σ).

Υπάρχουν όμως ερωτήματα και υπερβολές, τόσο στο νομοσχέδιο όσο και στην κριτική («Γκουαντάναμο» κ.ά.). Μπορεί ο εισαγγελέας να εκτιμήσει με ασφάλεια και την προσωπικότητα/επικινδυνότητα του καταδίκου ή υποδίκου (άρ. 1[7ε] σ/ν), έχει τις γνώσεις και την ικανότητα; Μήπως η ύπαρξη των νέου τύπου φυλακών οδηγήσει σε αύξηση των επιβαλλόμενων μακροχρόνιων ποινών; Θα υπάρξουν δικλείδες ασφαλείας για να την αποτρέψουν;

H ρύθμιση της απόλυσης υπό όρο μετά από 20 έτη παραμονής στο σωφρονιστικό κατάστημα (άρ. 3 ν/σ) είναι εξαιρετικά ατυχής, και κυρίως δεν έχει έδαφος εφαρμογής: είναι ελάχιστοι οι κρατούμενοι, εάν υπάρχουν κιόλας, που να μένουν 20 έτη στη φυλακή. Το ίδιο ατυχής είναι και η ρύθμιση για τη μη χορήγηση αδειών. Οι άδειες ναι μεν δεν θα πρέπει να χορηγούνται αυτοματοποιημένα (άρ.1 [13]), ειδικά σε ορισμένες κατηγορίες καταδίκων, αλλά να αποτελούν επιβράβευση του κρατουμένου. Από την άλλη πλευρά, η ημιελεύθερη διαβίωση δεν εφαρμόζεται μέχρι τώρα με εξαίρεση τις αγροτικές φυλακές, προς τι η ειδική ρύθμιση (άρ. 1[14] ν/σ);

Δυστυχώς όμως υπάρχουν και άλλα θέματα εκτός νομοσχεδίου για τα οποία δεν σημειώνεται καμία πρόοδος κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, και γι’αυτό υπάρχει κίνδυνος να ανοίξει άλλη μια πληγή στο σωφρονιστικό σύστημα με τις φυλακές τύπου Γ.

Κι αυτά είναι η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού για τη διοίκηση του συστήματος των φυλακών, η έλλειψη αποτελεσματικού συστήματος εκθέσεων και εποπτείας, η ανεπαρκής διοίκηση του προσωπικού, η ελλιπέστατη εκπαίδευση του, η ανύπαρκτη ψυχολογική υποστήριξή του. Ο υφιστάμενος υπερπληθυσμός και η σύνθεσή του ευνοεί τη βία, ενώ ο φόβος και αδυναμία του προσωπικού να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αυξάνει την ανασφάλεια, επιδρώντας αρνητικά στις σχέσεις του με τους κρατούμενους. Θάνατοι, επιθέσεις και αποδράσεις καθιστούν σαφές ότι η κατάσταση στις ελληνικές φυλακές έχει αλλάξει δραματικά, πολλά χρόνια τώρα.

Θα μπορέσουν τα νέου τύπου καταστήματα κράτησης να την αντιμετωπίσουν;

Θα μπορέσει ένα σωφρονιστικό σύστημα που στο σύνολό του δεν διαθέτει στοιχειώδη μέσα εποπτείας, ελέγχου και επικοινωνίας, αξιοπρεπείς υποδομές και ιατρική φροντίδα για τους κρατουμένους να αντιμετωπίσει δύσκολες καταστάσεις χωρίς να τους εξαγριώσει (αδίκως);


[1] http://www.hellenicparliament.gr/Nomothetiko-Ergo/Anazitisi-Nomothetikou-Ergou?law_id=1f554cc2-e298-45a3-b60c-dbfe2243eaed.